Gelukkiger worden, kan het?

‘De mensen in het Westen zijn het gelukkigst’

Ruut-Veenhoven

In het buitenland staat hij bekend als The Godfather of Happiness Studies, in Nederland kennen we hem als de geluksprofessor. Ik heb het over de 70-jarige Ruut Veenhoven, pionier in het onderzoek van en naar geluk. Al vierenveertig jaar onderzoekt hij het fenomeen en is er nog lang niet klaar mee. De Hagenaar vond afgelopen week wat tijd voor The Happiness Project. Een korte Q&A.

Q: Waarom bent u ooit begonnen met het onderzoeken van geluk? 

A: Omdat ik het een interessant onderwerp vond. Ik studeerde toentertijd sociologie en veel van mijn medestudenten waren hartstikke links, met grote Che Guevara posters op hun kamer. Zij zagen Cuba en de Sovjet-Unie als het paradijs op aarde. Ik vond het een beetje vreemd dat je, als student sociologie, zo verschrikkelijk ideologisch kon zijn. Toen bedacht ik me dat je kon uitzoeken welke ideologie ‘de beste was’, namelijk door uit te zoeken hoe gelukkig mensen in die landen leven.

Q: …en dat was…in het begin van de jaren 70?

A: Nog eerder zelfs, eind jaren ’60. Mijn eerste publicatie stamt uit het jaar 1969.

Q: Dus u doet al 44 jaar onderzoek naar geluk?

 A: Ja, best lang eigenlijk.

Q:  Wat bent u zoal tegengekomen in uw onderzoek?

A: Nou, best veel eigenlijk, haha.

Q: De hoogtepunten.

A: Uhm…nou, kun je geluk definiëren? Het antwoord is ja, geluk kun je definiëren als levensvoldoening. En dat is wat anders dan van tevoren vaststellen wat gelukkig maakt. Allereerst moet je onderscheid maken tussen de toestand van geluk en de oorzaken van geluk. Die toestand kun je definiëren en als je dat helemaal gedaan hebt kun je dus uitzoeken van wat de oorzaken zijn. Stap twee daarvoor is of je het geluk kunt meten. Dat blijkt goed mogelijk te zijn. Want in deze definitie is geluk iets wat je in gedachten hebt en dingen die je in gedachten hebt kun je gewoon naar vragen…

Q:…en daar kun je dan bijvoorbeeld een cijfer aan geven?

A: Precies, in dat opzicht kun je geluk vergelijken met hoofdpijn. Heb je hoofdpijn ja of nee en hoe erg doet het zeer. De volgende stap is wat maakt nou dat mensen gelukkig zijn? En daaruit blijkt dat de maatschappij ontzettend veel uitmaakt. Alleen anders dan de linkse studenten uit de jaren ’60 dachten, namelijk dat het Westen de bron van ellende was. De mensen in het Westen zijn juist het gelukkigst.

Q: En waar ligt dat aan?

A: Gedeeltelijk aan de gegroeide welvaart, maar voor een belangrijk deel ook aan de vrijheid. In de moderne westerse landen kun je je leven inrichten zoals je wil. Je kunt bijvoorbeeld journalistiek gaan studeren, je kunt je eigen partner uitzoeken, als je homoseksueel bent kun je met een man trouwen en dat maakt dat meer mensen in een leven terecht komt dat bij hun past.

Q: Van welke uitkomst was u het meest verrast?

A: Van veel was ik niet zo verrast. Ik had al lang door dat het paradijs niet achter het IJzeren Gordijn lag. Wat mij wel verraste, is dat ik geen verband vond met inkomensongelijkheid. Mensen in landen als Nederland en Scandinavië zijn het gelukkigst en ik dacht dat dat kwam door de grote inkomensgelijkheid en de sterkte verzorgingsstaat, maar toen ik dat probeerde te bewijzen bleek dat dus niet te kloppen. Ook was ik verrast toen bleek dat geluk niet relatief is. Je hoort vaak dat geluk ligt in het beter zijn dan anderen en dat mensen niet gelukkig kunnen worden omdat er altijd mensen beter zijn dan hun. Ook dat blijkt dus complete onzin te zijn.

Q: We hadden het net even over het cijfer geven aan geluk, hoe gelukkig zijn wij Nederlanders?

A: In Nederland is dat cijfer momenteel een 7,8.

Q: Dat klinkt best hoog.

A: Dat is het ook, het kan uiteraard nog beter, want in Denemarken is dat cijfer een 8,3.

Q: Met welk project bent u momenteel bezig?

A: Meerdere projecten. Een van die projecten is de Gelukswijzer. Stel je woont in Nederland en bent niet zo gelukkig, je geeft jezelf een zesje. Dan zou je willen weten of jouw zesje een zeven zou kunnen zijn. Op de Gelukswijzer vul je in wat voor iemand je bent, hoe gelukkig je bent en dat kun je dan vergelijken met dezelfde soort mensen.

Q: Ik zie dat het dagelijkse gelukscijfer momenteel niet erg hoog is (6,3)

A: Haha, dat zal wel aan het weer liggen.

Q: Hoe word iemand gelukkiger met de Gelukswijzer?

A: Nou er zijn een aantal tools voor. Zo kun je een geluksdagboek gebruiken. Daarin kun je bijhouden wat je gedaan hebt en hoe leuk je dat vond. Dat geeft een beter zicht op dingen die jij wel en niet leuk vindt. En dat kun je vervolgens ook weer vergelijken met andere mensen.

Q: Hoeveel mensen maken er gebruik van de Gelukswijzer?

A: Op het ogenblik zijn er volgens mij rond de zeventigduizend mensen die het gebruiken.

Q: Ten slotte, als u ’s ochtends wakker wordt en in de spiegel kijkt, ziet u dan een gelukkig mens?

A: Nou, ik ben een gemiddelde Nederlander dus ik zit tegen de acht aan hè, haha. Zelfs in de ochtend.

 

Geld, maakt het gelukkig?

money-happiness

Een van de meest veelvoorkomende discussies omtrent geluk is: maakt geld gelukkig? Zijn mensen met dikke auto’s, grachtenpanden en PC Hooftkleding gelukkiger dan Jan Modaal? Door de jaren heen is er veel onderzoek naar gedaan, tijd om achter het antwoord te komen.

Het hebben van geldzorgen is niets iets dat bijdraagt aan het geluk. Het kan zelfs diep ongelukkig maken. Om  balans in je leven te hebben is het prettig dat je voldoende hebt om van te leven. Dit houdt bijvoorbeeld in dat je je woning kunt betalen, dat je de nodige boodschappen kunt doen en kunt voorzien in kleding. Je hoeft niet veel te hebben als het maar genoeg is.

Volgens Harvard-psycholoog Daniel Gilbert maakt geld gelukkig tot een bepaalde hoogte. ‘A little money can buy you a lot of happiness, though a lot of money buys you only a little more happiness’, zegt de geluksdeskundige in een interview met de Harvard GazetteGilbert, tevens schrijver van bestseller Stumblin on Happiness, vertelt ook dat het gaat om de wijze waarop men geld uitgeeft. Zo zijn mensen gelukkiger als ze geld investeren in het geluk van iemand anders, dan wanneer ze spullen voor zichzelf kopen met dat geld.

Tijdelijke werking

Meer geld maakt tijdelijk gelukkiger. In verband genomen met een hoger salaris, zien we dat dit ook betekent dat mensen harder moeten gaan werken, meer uren draaien, meer gespannen zijn en minder tijd hebben voor kwaliteit van leven.

Psycholoog Daniel Kahneman en econoom Alan B. Krueger, beide verbonden aan Princeton University Amerika, trekken op basis van hun onderzoek de conclusie dat een hoog inkomen gelijk staat aan een goed humeur gebaseerd is op en illusie. ‘Mensen met een meer dan gemiddeld inkomen zijn relatief genomen tevreden over hun leven’, legt Kahneman uit. ‘Ze zijn nauwelijks gelukkiger dan anderen voor wat betreft de gelukservaring in het hier en nu. Ze zijn zelfs meer gespannen en besteden minder tijd aan plezierige activiteiten.’

Income-vs-Happiness-e1284121721266

Met een jaarinkomen van 58.000 euro bereik je het plafond van je geluksgevoel. Als je meer geld verdient, kun je wel tevredener worden, maar gelukkiger word je er niet van. Dat concludeerde het snel na een onderzoek met 450 000 deelnemers. ‘Wij concluderen daaruit dat geld tevredenheid koopt, maar geen geluk’, aldus de onderzoekers.

Ruut Veenhoven

In Nederland is prof. dr. Ruut Veenhoven (Erasmus Universiteit) al meer dan twintig jaar bezig met onderzoek naar geluk. Hij onderschrijft de uitkomst van beide onderzoeken: ‘Voor wie heel arm is, maakt geld gelukkig, maar vanaf een bepaald inkomen heeft meer geld geen invloed meer op ons geluk.’

 

 

 

Op Pad: een proefles Mindfulness

Image Een van de trends van dit moment is het volgen van mindfulness. De levenshouding wordt aangeraden door onder andere psychologen om bijvoorbeeld burn-outs en depressies tegen te gaan. Ook wordt er beweerd dat je ‘gelukkiger’ wordt van de oosterse levenshouding. Samen met Jorieke van Noorloos volgde ik een proefles. Op een regenachtige en troosteloze avond staan we er dan. Op een afgelegen terrein in De Meern. Geheel toepasselijk kunnen we niet door de voordeur naar binnen, maar moeten we via een ietwat krakkemikkige wenteltrap aan de achterkant het gebouw in. Eenmaal binnen nemen we plaats in een klein kamertje met daarin acht stoelen, keurig gevormd in halve cirkel. De lerares heet ons welkom en stuk voor stuk druppelen de mensen binnen. We beginnen de proefles met een klein voorstelrondje. Om de oefening wat minder stressvol (want dat was hij natuurlijk wel) te maken moeten we ons voorstellen aan jouw buurman/buurvrouw. Mijn buurman studeert in Groningen en volgt de les omdat hij moeite heeft met praten voor een groep mensen. Mijn buurvrouw heeft een burn-out en is doorverwezen door haar therapeut. Nog geen mensen die direct op zoek zijn naar geluk dus. Wat is mindfulness? De lerares vervolgt haar les met betekenis van mindfulness:

Mindfulness is de techniek om met aandacht te leven. Met mindfulness leer je bewust omgaan met spanning en stress en je energie beter te doseren. Het leven wordt makkelijker en voelt rijker aan.

De levenshouding is dus vooral bedoeld voor mensen die vaak piekeren, stress hebben en druk zijn in hun hoofd.

De oefeningen

Na de uitleg krijgen wij onze eerste oefening: de minuut oefening. De docente haalt een klok tevoorschijn en laat ons zestig seconden lang de secondewijzer volgen. Als de minuut voorbij is vraagt ze ons hoe vaak we onze concentratie verloren. De een zegt drie keer, de ander nul en een ietwat scheel kijkende man verloor zijn concentratie ongeveer vijftien keer(!). Enfin, het ging hier volgens de trainster om een aandachtsoefening. Om ons bewust te worden van de gedachten die ons zelfs tijdens zo’n oefening lastig vallen.

Na een korte discussie gaan wij verder met de tweede oefening: vragen hoe het met jezelf en je lichaam gaat. Met onze ogen dicht op een vrij oncomfortabele stoel leidt de lerares ons door de oefening. ‘Vraag eens aan jezelf hoe het nou écht met je gaat’, is een van haar duidelijke instructies. Drie minuten later kom ik tot de conclusie dat het best goed met mijzelf gaat. Waarom weet ik overigens niet.

Image

Na een korte theepauze gaan we door met het hoogtepunt van de proefles: de bodyscan. Na een hoop tromgeroffel bij de introductie waren mijn verwachtingen hoog gespannen. Zou ik dan eindelijk te weten komen of mijn enkels er echt zo slecht uitzien, als dat ze zo nu en dan voelen? En hoe functioneren mijn organen na tweeëntwintig en een half jaar? Niet veel later maant onze docente ons om de ogen dicht te doen. Geen MRI-scan of röntgenfoto dus, maar gewoon zelf aan je lichaam vragen hoe het met hem/haar gaat. De eerste instructie die we krijgen luidt als volgt: ‘Vraag eens aan jouw linkervoet hoe het met hem gaat.’ Inmiddels hoor ik Jorieke naast me stikken in haar eigen lach. Na de linkervoet vervolgen we onze weg langs de kuit, knie en heup, om vervolgens het rechterbeen, beide armen, de buik en het hoofd te doen. Vijftien minuten later, wanneer ik tot de conclusie ben gekomen dat mijn lichaam prima functioneert, moeten wij onze ogen weer opendoen. De trainster vraagt vervolgens of wij nog aparte dingen gevoeld hebben. Nee, dat was het niet geval.

Jorieke vatte de oefening mooi samen:

 Image

We sluiten de les af met wederom een ademhalingsoefening, dit keer duurt de oefening slechts vijf minuten. Het is inmiddels al bijna negen uur ‘s avonds en ik ben inmiddels zo ontspannen van de therapie dat ik bijna in slaap val als ik weer mijn ogen moet sluiten.

Deze vijf minuten gaan snel voorbij en langzamerhand begint de begeleidster de sessie af te sluiten. Ik begin me bij mezelf maar eens af te vragen of de les mij iets heeft geholpen. Ik kom tot de conclusie dat de les mij wel iets heeft geholpen. De ademhalingsoefeningen hebben wat stressvolle zaken naar de achtergrond gedrukt en ik sta met een ‘leeg’ hoofd op. Maar is het de prijs(acht lessen voor €450,-) waard? Nee, de meeste oefeningen kun je ook gratis online vinden, of lezen in een boek(á €40,-).

En of ik gelukkiger ben geworden van de proefles? Nee, dat ben ik ook niet.

Wat is een Happiness Project?

happiness-project

Afgelopen zomer stond ik ietwat verloren in een boekwinkel in Kuta, Bali. Mijn ereader was een paar dagen eerder kapot gegaan en mijn wereld stond op het punt om in elkaar te storten. Een vakantie zonder te lezen? Nee, dat zou ik niet overleven. Enfin, ik stond dus in de boekwinkel en het eerste boek waar mijn oog op viel sprak mij meteen aan. Het had een vrolijke uitstraling, de titel sprak mij aan en ik besloot het te kopen. De naam van het boek was The Happiness Project.

Het concept van een Happiness Project  is vrij simpel:

An ‘happiness project’ is an approach to changing your life. First is the preparation stage, when you identify what brings you joy, satisfaction and engagement. And on the other side what brings you guilt, anger, boredom and remorse. Second is the making of resolutions, when you identify the concrete action that will boost your happiness. Then comes the last and most interesting part: keeping your resolutions.

Oftewel, je moet voor jezelf bepalen wat jou blij en tevreden maakt, maar ook waar je boos en/of ongelukkig van wordt. Vervolgens verzin je resoluties bij de concrete dingen die jou boos/ongelukkig maken. Bij de laatste stap wordt het echt interessant: je aan de resoluties houden.

Mijn eigen project

Het is uiteraard allemaal leuk en aardig om het zo te lezen, maar iemand zal zich toch moeten opofferen om te kijken of het mogelijk is om daadwerkelijk gelukkiger te worden van middel van een Happiness Project.  Daarom ga ik de in de komende tijd aan mijn eigen project beginnen.

In het boek heeft schrijfster Gretchen Rubin twaalf resoluties waar zij aan wil werken. Aankomende week zal ik bekend maken waar ik aan ga werken en hoe ik dat precies wil aanpakken.

Geïnteresseerd?

Mocht je geïnteresseerd zijn in het starten van een eigen Happiness Project. Op deze pagina kun je precies zien waar je moet beginnen en welke stappen er gezet moeten worden.

 

De oorsprong van gelukkig worden

Om deze blogperiode af te trappen wil ik beginnen bij het absolute begin: de oorsprong van het woord geluk.

ge·luk (o)

1 gunstige loop van omstandigheden; voorspoed: hij heeft altijd geluk boft altijd; van geluk mogen spreken veel geluk hebben

2 aangenaam gevoel van iemand die zich verheugt

Volgens de Dikke van Dale is dit de definitie van geluk. Geluk betekent niet alleen een toestand waarin iemand in balans en helemaal tevreden is, maar het woord betekent ook mazzel. Dan speelt toeval of, zoals veel mensen denken, lot de hoofdrol. Gelukkig zijn is iets waar je zelf invloed op hebt. Geluk hebben is dat niet.

Dat het woord geluk twee verschillende betekenissen heeft, is niet typisch Nederlands. Ook het Duitse Glück en de Italiaanse, Spaanse en Portugese afleidingen van het Latijnse felicitas hebben dezelfde dubbele betekenis. Het Engelse happiness komt van de Middel-Engelse en Oud-Noorse wortel happ, wat lot en toeval betekent. De relatie met to happen en perhaps is dan ook geen toeval(ha!).

Geluk in de oudheid

In het boek Geluk, een geschiedenis van de Amerikaanse historicus Darrin McMahon laat hij zien dat de twee betekenissen het resultaat zijn van de ontwikkeling die het denken over geluk heeft doorgemaakt. Uit de verschillende woorden die de Grieken hadden om gelukzaligheid aan te duiden, blijkt duidelijk dat zij het geluk zagen als een geschenk en niet als een eigen prestatie. Zowel olbios als makarios betekent gezegende, en het veel gebruikte eudaimonia is een combinatie van eu (goed) en daimoon (geest/demon).

Darrin McMahon schreef Happiness: A History in 2006

Darrin McMahon schreef Happiness: A History in 2006

Geluk was in de ogen van de Grieken en Romeinen geen gevoel, maar een feitelijke toestand en werd niet gemeten in gemoedstoestand, maar in mensenlevens. Het was dom om iemand voor zijn dood gelukkig te noemen, omdat je immers nooit wist wat de goden nog voor hem in petto hadden. Geluk was de compensatie voor een harmonieus en uitgebalanceerd leven. Het ging in de oudheid dus niet om je goed voelen, maar om goed zijn. Bovendien was het lang niet voor iedereen weggelegd, maar alleen voor hen die door de goden begunstigd werden en dus deel uitmaakten van de maatschappelijke elite.

Vrijwel hetzelfde gold in de tijd van het vroege christendom, ook daar werd geluk pas aan het eind van een duidelijk gemarkeerde weg werd bereikt. Maar anders dan bij de Grieken en Romeinen was geluk geen beloning voor individuele inspanningen. Het was Gods genade die bepaalde of iemand uitverkoren was om gelukkig te worden. Dat geluk werd uiteraard niet op een presenteerblaadje gelegd in het aardse leven, maar daar kwam je pas achter in het hiernamaals.

Verandering

ThomasHobbes

Filosoof Thomas Hobbes

De grote verandering vond plaats tijdens de Verlichting. De Britse filosoof Thomas Hobbes(1588) geloofde dat er niet zoiets bestond als het absolute Goede of Kwade, zoals dat wel bestond volgens de vroege christenen. Zodoende kende het menselijk leven volgens Hobbes geen uiteindelijk doel.

‘Aanhoudend erin slagen te bemachtigen wat je van het ene moment op het andere wilt hebben, dat wil zeggen dat het je aanhoudend goed gaat, dat is wat de mensen Geluk noemen; ik bedoel het geluk van dit leven. Want er bestaat niet zoiets als eeuwige gemoedsrust in dit leven, want het leven zelf is louter beweging en kan nooit zonder verlangen zijn, noch zonder vrees, net zo min als zonder gewaarwordingen.’

Het gaat dus niet om het opmaken van de eindbalans, maar om het onophoudelijk najagen van gelukzalige momenten.

Tegenwoordig

Vandaag de dag wordt er nog altijd hevig gediscussieerd over dit onderwerp. De ene professor gelooft dat geluk genetisch bepaald is, terwijl de ander van mening is dat de mens wel degelijk invloed heeft. De komende weken ga ik proberen om dichterbij de waarheid te komen. Voor nu hou ik mij vast aan de filosofie van Verlichtingsdenkers als de Franse Condorcet, die geloofde dat de mens een staat van volmaaktheid kan bereiken wanneer het gaat om geluk.

Wat staat jullie te wachten?

Meezingen tijdens het koken, een middag in een boekwinkel doorbrengen of door Amsterdam wandelen. Zomaar een greep uit activiteiten die mij gelukkig maken, maar geldt dit voor iedereen? Wat is geluk nou eigenlijk? En hoe wordt iemand gelukkiger? The Happiness Project zal dieper op de stof ingaan en proberen de vragen te beantwoorden. Op de planning staat onder andere een interview met ‘geluksprofessor’ Ruut Veenhoven, een bezoek aan een workshop mindfulness en een vaste column over mijn eigen zoektocht naar geluk.

Wilt u deel uitmaken van deze zoektocht? Aarzel dan niet en volg The Happiness Project en like de Facebookpagina.


%d bloggers like this: